Cortana – co to jest i jak działa?

Cortana to inteligentny asystent wirtualny opracowany przez firmę Microsoft, który od 2014 roku wspierał użytkowników w codziennych zadaniach za pomocą poleceń głosowych i analizy danych. Program ten był odpowiedzią na konkurencyjne rozwiązania, takie jak Siri od Apple czy Alexa Amazona, a swoją nazwę zaczerpnął z uniwersum gry Halo. W 2026 roku nie spotkasz jej już na swoim komputerze – jej miejsce zajęły nowoczesne narzędzia oparte na sztucznej inteligencji. Zapraszamy do lektury, by poznać historię, działanie i powody wycofania tego asystenta.

Jak narodziła się Cortana?

Pierwsze prace nad projektem ruszyły w 2009 roku, a 2 kwietnia 2014 podczas konferencji Microsoft Build Developer w San Francisco światło dzienne ujrzała wstępna wersja asystenta. Początkowo jej nazwa miała być jedynie kodem wewnętrznym, ale zespół pod nadzorem ówczesnego wiceprezesa Satyi Nadelli uznał, że dobrze oddaje ona ideę inteligentnego towarzysza. W efekcie postać z serii Halo – sztuczna inteligencja towarzysząca Master Chiefowi – stała się twarzą nowego produktu.

Cortana – porzucony asystent wirtualny oparty na algorytmach sztucznej inteligencji stworzony przez firmę Microsoft.

Początkowo program dostępny był wyłącznie na urządzeniach z Windows Phone 8.1, ale szybko rozszerzył swoją obecność na Windows 10, Windows 10 Mobile, Xbox One, Skype, Microsoft Band, Androida i iOS. Technologiczne serce rozwiązania stanowiły języki C# oraz C/C++, a całość udostępniano na licencji zastrzeżonej. Ostatnią stabilną wersją nadaną przed wycofaniem była 3.2202.10603.0.

Jak działał asystent Microsoftu?

Działanie Cortany opierało się na algorytmie rozpoznawania mowy i wyszukiwania informacji, który analizował wypowiadane przez użytkownika komendy i przekształcał je na konkretne zadania. Wykorzystywała do tego dane z przeglądarki Microsoft Edge oraz wyszukiwarki Bing, a z czasem zyskała także umiejętność uczenia się preferencji właściciela. Silnik analityczny stale porównywał kontekst zapytania z historią aktywności, by dostarczać coraz trafniejsze odpowiedzi.

W praktyce oznaczało to, że użytkownik mógł nie tylko wyszukiwać informacje, ale też zarządzać kalendarzem, ustawiać przypomnienia i sterować aplikacjami wyłącznie za pomocą mowy. Od października 2014 roku właściciele smartfonów z aktualizacją Lumia Denim mogli aktywować asystentkę komendą „Hey Cortana” bez dotykania ekranu, co zbliżyło ją do standardów wyznaczanych przez konkurencję.

Kontrola głosowa i podstawowe komendy

Sercem interakcji było przetwarzanie języka naturalnego – program rozpoznawał pytania w języku angielskim, chińskim, hiszpańskim, francuskim i kilku innych, dopasowując się do lokalnych dialektów. Użytkownik mógł poprosić o wysłanie wiadomości, sprawdzenie pogody, a nawet o odczytanie ostatnich e-maili w Outlook mobile, co jeszcze do czerwca 2024 działało w ramach funkcji Odtwórz moje wiadomości e-mail.

Integracja z usługami i dodatkowe funkcje

Asystentka ściśle współpracowała z ekosystemem Microsoftu – odczytywała spotkania z Kalendarza, przeszukiwała historię rozmów na Skypie i proponowała trasy na podstawie informacji o lokalizacji urządzenia. Wbudowana funkcja Concert Watch monitorowała gust muzyczny użytkownika przez analizę zapytań w wyszukiwarce Bing, by informować o nadchodzących koncertach ulubionych wykonawców.

Rozrywkowe możliwości uzupełniały drobne triki, takie jak rzucanie kostką po wydaniu polecenia „roll a dice” czy losowanie monety komendą „flip a coin”. Zastosowano także funkcję rozpoznawania utworów muzycznych, która identyfikowała piosenki odtwarzane w tle, działając podobnie do współczesnych asystentów mobilnych.

Obsługiwane języki i regiony

Dostępność Cortany była ściśle uzależniona od regionu i wersji językowej – Microsoft stopniowo rozszerzał listę państw, choć niektóre rynki ominął. Poniższa tabela przedstawia kluczowe kombinacje języków i krajów, z którymi asystentka współpracowała przed wycofaniem:

Prywatność w cieniu asystenta

Od momentu integracji z Windows 10 Cortana stała się jednocześnie potężnym narzędziem zbierającym dane telemetryczne. Firma otwarcie przyznawała, że asystentka analizuje zachowania użytkowników, by ulepszać algorytmy rozpoznawania mowy i trafność wyników wyszukiwania. Wielu klientów postrzegało to jednak jako formę nadzoru, zwłaszcza że zakres gromadzonych informacji był wyjątkowo szeroki.

Wśród gromadzonych i analizowanych danych mogą się znaleźć: kontakty, dane wprowadzane za pomocą głosu, informacje o wydarzeniach z Kalendarza, historia wyszukiwania, zapis rozmów z komunikatorów, informacje o lokalizacji urządzenia.

W dyskusji publicznej pojawiły się porównania do oprogramowania keyloggerów, ponieważ mechanizm analizował również znaki wpisywane z klawiatury w celu doskonalenia autokorekty. Użytkownicy obawiali się, że w ten sposób do serwerów Microsoftu mogą trafić hasła czy numery kart płatniczych.

Zbierane dane i mechanizmy telemetrii

Podstawowy strumień informacji obejmował kontakty, zapytania głosowe, wydarzenia z Kalendarza, dzienniki rozmów na komunikatorach, a także logi lokalizacji. Korzystanie z funkcji WiFi Sense dodatkowo wymuszało zapisywanie danych o położeniu nawet wtedy, gdy użytkownik ręcznie wyłączył śledzenie w ustawieniach systemu. W przypadku przeglądarki Microsoft Edge monitorowano ponadto historię odwiedzanych stron.

Firmowe narzędzie Windows 8.1 MDM dla administratorów IT miało dawać kontrolę nad poziomem telemetrii, ale okazało się, że przy próbie ustawienia poziomu 0 (całkowity brak raportowania) system po chwili automatycznie przywracał poziom 1, przesyłając podstawowe informacje o sprzęcie i aktywności. Dopiero edycja Windows 10 Enterprise pozwalała na pełną dezaktywację tych mechanizmów.

Kontrowersje, oskarżenia i obrona Microsoftu

Analityk David Johnson z firmy Forrester uspokajał, że przetwarzanie danych odbywa się z zachowaniem anonimizacji i nie stwarza większego zagrożenia niż działanie systemów Android czy iOS. Tymczasem Edward Snowden publicznie oskarżył Microsoft o współpracę z agencjami wywiadowczymi, w tym o udostępnianie plików przechowywanych w usłudze SkyDrive. Firma broniła się, wskazując na trwający spór z Departamentem Sprawiedliwości USA, w którym odmawiała ujawnienia danych użytkownika Hotmaila z Irlandii.

Catalin Cosoi, Chief Security Strategist z BitDefender, podkreślał, że przedsiębiorstwa mogą – i powinny – korzystać z wersji Enterprise, by całkowicie wyłączyć telemetrię. Dla zwykłego konsumenta jedyną skuteczną metodą ograniczenia przesyłu danych pozostały ręczne modyfikacje w Rejestrze Windowsa.

Harmonogram wycofania Cortany

Microsoft zaczął stopniowo wygaszać projekt od jesieni 2019 roku, gdy Satya Nadella przyznał, że asystentka nie jest bezpośrednim rywalem dla Alexy ani Siri. Już w lipcu 2020 roku usunięto ją z interfejsu konsoli Xbox One, a na początku 2021 zniknęła ze sklepów Google Play i AppStore w wielu krajach. Proces zakończył się całkowitym odcięciem wsparcia na komputerach stacjonarnych.

Samodzielna aplikacja Cortana w Windows została wycofana wiosną 2023. Niespełna pół roku później, jesienią 2023, to samo stało się z wersjami w Teams mobile, Microsoft Teams display, Microsoft Teams Rooms, Outlook mobile oraz Microsoft 365 mobile. Ostatnie elementy – wyszukiwanie głosowe i funkcja Odtwórz moje wiadomości e-mail w Outlook mobile – zniknęły w czerwcu 2024.

Co zamiast Cortany? Nowi asystenci AI

Opuszczone przez Cortanę miejsce natychmiast zajęły dwa nowe filary ekosystemu Microsoftu: dostęp głosowy wbudowany w system oraz zaawansowany chatbot Copilot. Obie technologie korzystają z odświeżonych algorytmów sztucznej inteligencji i działają bez konieczności ciągłego podłączenia do sieci w przypadku funkcji lokalnych.

Microsoft Copilot w chmurze

Nowa wersja wyszukiwarki Bing, nazywana Microsoft Copilot (AI Bing), pozwala zadawać skomplikowane pytania i otrzymuje zwięzłe odpowiedzi generowane na podstawie wielu źródeł. Użytkownik może mówić do niej naturalnym językiem, a mechanizm analizuje kontekst, by wskazać sprawdzone informacje – bez ryzyka przechwytywania danych głosowych na poziomie systemu.

Nowa wyszukiwarka Bing oparta na sztucznej inteligencji umożliwia zadawanie złożonych pytań i uzyskiwanie zwięzłych odpowiedzi z wiarygodnych źródeł w sieci.

Dostęp głosowy w Windows 11

Wbudowany w Windows 11 mechanizm sterowania głosem działa całkowicie offline i nie wymaga już konta Microsoft do podstawowych operacji. Pozwala on uruchamiać programy, przełączać się między oknami oraz czytać i tworzyć e-maile wyłącznie za pomocą komend wypowiadanych do mikrofonu. To bezpośredni następca asystenta głosowego, zaprojektowany z myślą o użytkownikach ceniących minimalną ingerencję w prywatność.

Copilot w aplikacjach Microsoft 365

Kolejnym spadkobiercą jest Copilot w aplikacjach Microsoft 365, który analizuje dane przechowywane w chmurze – kalendarz, wiadomości e-mail, czaty, dokumenty i spotkania – i na ich podstawie proponuje gotowe fragmenty tekstów, podsumowania czy odpowiedzi. Rozwiązanie to zostało opracowane zgodnie z Zasadami Odpowiedzialnego Rozwoju AI Microsoft, co oznacza, że dane użytkownika nie są wykorzystywane do trenowania ogólnodostępnych modeli bez zgody.

W ten sposób Microsoft zastąpił asystentkę z przeszłości narzędziami, które w 2026 roku są ściślej zintegrowane z pracą biurową i codzienną produktywnością. Podczas gdy Cortana odeszła do historii, etos inteligentnego towarzysza przetrwał w nowej, bezpieczniejszej formie.